Nghề Y khoa và Bác sĩ: 6 năm đèn sách, ca trực 24h và lằn ranh sinh tử

Trong các cuộc trò chuyện về lựa chọn ngành nghề trên diễn đàn VOZ, ngành Y luôn được đặt ở một vị thế đặc biệt: sự ngưỡng mộ tột bậc về mặt trí tuệ và sự hy sinh, nhưng đi kèm với đó là những dòng tâm sự xót xa về sự gian nan, thù lao ca trực bèo bọt và thanh xuân dường như bị "đóng băng" trong các phòng cấp cứu và giảng đường giải phẫu.

Tôi là một bác sĩ chuyên khoa Hồi sức Cấp cứu (ICU), tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội, đã trải qua kỳ thi Bác sĩ Nội trú và hiện có 7 năm công tác tại bệnh viện công lập. Khi viết những dòng này, tôi vừa kết thúc một ca trực 24 tiếng kéo dài từ sáng hôm qua. Tôi muốn chia sẻ một cách trần trụi và chân thực nhất về hành trình trở thành một bác sĩ tại Việt Nam — không bi kịch hóa, không thần thánh hóa, mà là sự thật để các bạn học sinh và phụ huynh có cái nhìn sáng suốt nhất.

Trường Y dạy gì: Cuộc marathon 6 năm thử thách sức chịu đựng

Nếu các ngành đại học khác mất từ 3,5 đến 4 năm để nhận bằng cử nhân hay kỹ sư, thì một sinh viên Y đa khoa mất trọn vẹn 6 năm ròng rã:

• Hai năm đầu (Tiền lâm sàng): Sinh viên bị chôn vùi trong lượng kiến thức khổng lồ: Giải phẫu học (học thuộc từng nhánh mạch máu, dây thần kinh trên xác ướp formol), Sinh lý học, Hóa sinh, Mô phôi, Vi sinh, Ký sinh trùng. Mỗi mùa thi là những xấp giáo trình dày hàng ngàn trang, học ngày đêm không có khái niệm đi chơi cuối tuần.
• Bốn năm sau (Lâm sàng tại bệnh viện): Bắt đầu chu kỳ "sáng đi viện, chiều đi học, tối đi trực". Bạn phải dậy từ 6h sáng để có mặt tại bệnh viện, khám bệnh nhân, làm bệnh án, đi buồng cùng các thầy cô giáo sư, trưa ăn vội hộp cơm rồi chiều lên giảng đường học lý thuyết chuyên khoa (Nội, Ngoại, Sản, Nhi, Truyền nhiễm, Thần kinh).

Tốt nghiệp đại học Y: Mới chỉ là bước chân đầu tiên của chặng đường 10 năm

Một ngộ nhận rất phổ biến của xã hội là: "Cầm bằng bác sĩ 6 năm là ra trường đi khám bệnh kiếm tiền được ngay". Thực tế hoàn toàn không phải như vậy.

Sau khi tốt nghiệp 6 năm, theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh, bạn chưa được phép hành nghề độc lập. Bạn phải trải qua:

1. Giai đoạn thực hành lâm sàng (18 tháng): Để đủ điều kiện cấp Giấy phép hành nghề (trước đây là Chứng chỉ hành nghề - CCHN). Trong 18 tháng này tại bệnh viện thực hành, bác sĩ trẻ thường không có lương chính thức, chỉ có phụ cấp hỗ trợ rất ít hoặc gia đình vẫn phải chu cấp sinh hoạt phí.
2. Kỳ thi Bác sĩ Nội trú: Kỳ thi khốc liệt nhất đời người bác sĩ, mỗi người chỉ được dự thi một lần duy nhất trong đời ngay sau khi tốt nghiệp đại học Y. Đỗ Bác sĩ Nội trú đồng nghĩa với việc bạn phải học tiếp 3 năm nội trú ăn ngủ tại bệnh viện, nhưng đây là "tấm vé vàng" để bạn được đào tạo chuyên môn sâu nhất bởi các chuyên gia đầu ngành.

Tính từ lúc bước chân vào năm nhất đại học đến khi có đủ giấy phép hành nghề và tay nghề độc lập xử lý ca bệnh, một bác sĩ cần tối thiểu 8 đến 10 năm. Trong khi bạn bè cùng trang lứa học kinh tế, kỹ thuật, IT đã lên quản lý, mua nhà, mua xe ở tuổi 28-30, thì người bác sĩ ở tuổi đó thường mới bắt đầu nhận những đồng lương chính thức đầu tiên.

Ca trực 24h và áp lực nghẹt thở nơi phòng cấp cứu

Ca trực của một bác sĩ lâm sàng thường bắt đầu từ 7h30 sáng hôm nay đến 7h30 sáng hôm sau (thực tế bàn giao ca xong thường kéo dài đến 9h hoặc 10h trưa).

Ở khoa Cấp cứu hoặc Hồi sức tích cực, bạn không có một giây phút nào được lơ là:

• Tiếng còi xe cấp cứu rú liên hồi từng đợt; tiếng máy thở bíp bíp báo động; tiếng thân nhân bệnh nhân gào khóc hoảng loạn.
• Bạn phải ép tim ngoài lồng ngực liên tục 30 phút cho một ca ngừng tuần hoàn, mồ hôi ướt sũng áo blu; đặt nội khí quản khẩn cấp cho bệnh nhân suy hô hấp cấp; xử lý sốc phản vệ hay nhồi máu cơ tim tối cấp.
• Một quyết định dùng thuốc vận mạch (Adrenaline, Noradrenaline) sai liều, một chỉ định xét nghiệm trễ 5 phút có thể cướp đi mạng sống của một con người.

Và đằng sau những áp lực nghẹt thở đó là vấn đề thù lao ca trực: ở nhiều bệnh viện công lập, phụ cấp cho một ca trực 24 giờ của bác sĩ tuyến cơ sở chỉ dao động từ 115.000 đến 165.000 đồng/ca (chưa bằng tiền một bữa ăn ngoài). Lương cơ bản theo hệ số viên chức của bác sĩ mới ra trường chỉ quanh mức 5 đến 7 triệu đồng/tháng.

Vậy điều gì giữ người bác sĩ ở lại với nghề?

Nếu tính toán thuần túy trên góc độ tài chính và tỷ suất sinh lời (ROI), học Y là một "thương vụ đầu tư" vô cùng thua thiệt trong 10 năm đầu tiên. Nhưng những người chọn ở lại và cống hiến trọn đời cho ngành Y đều tìm thấy những giá trị mà không tiền bạc nào đo đếm được:

• Cảm giác kéo một sinh mệnh trở về từ tay tử thần: Khoảnh khắc nhìn thấy đường điện tim của bệnh nhân từ một đường thẳng vô hồn bắt đầu nhấp nhô nhịp xoang trở lại sau 20 phút hồi sức tim phổi là một cảm xúc chấn động tâm can, mang lại ý nghĩa tồn tại tuyệt đối cho người làm nghề.
• Giá trị tích lũy theo thời gian: Khác với những ngành nghề lo sợ bị đào thải ở tuổi 35-40, nghề Y là nghề càng nhiều tuổi, càng nhiều kinh nghiệm thì giá trị chuyên môn và sự kính trọng của xã hội càng cao. Từ tuổi 35 trở đi, khi đã có chuyên khoa 1, chuyên khoa 2 hoặc học vị tiến sĩ, thu nhập từ phòng khám ngoài, bệnh viện tư nhân và giảng dạy sẽ dần ổn định và đạt mức từ 40 đến 80 triệu đồng/tháng.

Lời khuyên cho các bạn trẻ mơ ước khoác áo blu trắng

Đừng thi vào ngành Y chỉ vì gia đình ép buộc, hoặc vì tưởng tượng bản thân sẽ giàu có nhanh chóng. Hãy bước vào ngành Y nếu bạn thực sự có ba điều:

1. Sức bền thể lực và tâm lý thép: Bạn phải chịu được cảnh mất ngủ triền miên, chịu được mùi máu me, dịch tiết, phân, mủ và sự căng thẳng tột cùng trước ranh giới sinh tử.
2. Lòng trắc ẩn và sự thấu cảm: Bệnh nhân tìm đến bạn khi họ ở vào giai đoạn yếu đuối và đau khổ nhất. Nếu không có lòng yêu thương con người, bạn sẽ sớm bị chai sạn cảm xúc và trở thành một cỗ máy khám bệnh vô hồn.
3. Sự kiên nhẫn dài hạn: Hãy chuẩn bị tâm thế cho một chặng đường học tập suốt đời (Lifelong learning). Y học thế giới tiến bộ mỗi ngày; ngày nào bạn ngừng đọc y văn quốc tế và cập nhật phác đồ điều trị, ngày đó bạn bắt đầu tụt hậu trong việc cứu chữa người bệnh.